MS. 3.yüzyılda Yerel Elit, Arkhon ve Rahibin Kamu Görevleri
- 23 Eyl 2025
- 3 dakikada okunur
Konuralp. Kent.
Yazan: Sanat Tarihçisi Zerrin Avan
Giriş
Bir yurttaşın görevlerini ve erdemlerini onurlandıran bir yazıttan anlaşıldığı üzere; MS. 3.yüzyılda, kent kimliğinin hem Roma dünyasına bağlı olduğunu hem de Yunan geleneklerini koruduğunu gösteren kabile sisteminin varlığı söz konusudur. Bu yazıt bize Konuralp’in MS 3. yüzyılda;
güçlü bir kabile sistemi,
etkin bir elit sınıfı,
imparator kültüyle uyumlu dinsel ve politik yaşamı olduğunu,
ve yerel-bölgesel kimliği Roma dünyasıyla bütünleştiren bir kent yapısına sahip bulunduğunu gösteriyor.
Yazıt
Yazıt 1.KISIM
Uğurlu olsun! [O,] yurtsever, her işinde dürüst, gymnasiarchos’luğu görkemli biçimde, agoranomos’luğu dikkat çekici şekilde, grammateus’luğu seçkin bir şekilde, zeytin gelirlerinden sorumlu hazinecilik görevini, en büyük yöneticiliği onurlu biçimde yerine getirmiş, imparatorların kendilerini ve kutsal ordularını defalarca yolcu etmiş, ve anavatana birçok başka görev ve hizmeti yerine getirmiş olan Kl(audios) Tineios Asklepiodotos.
“Agathēi Tykhēi” (Ἀγαθῇ Τύχῃ – “Uğurlu olsun / iyi talihle”) ifadesi, Roma İmparatorluk Dönemi kent yazıtlarında yaygın kullanılan resmi bir açılış formülüdür. Bu ifade, kamusal onurlandırmanın, kararın veya adamanın uğurlu ve hayırlı olması dileğini taşır. Aynı zamanda kent yaşamında koruyucu talih ve refah fikrini temsil eden Tykhe kavramıyla ilişkilidir.
Bu nedenle yazıt, yalnızca bir yurttaşın başarılarını sıralamakla kalmaz; aynı zamanda bu onurlandırmanın kent düzeni ve kamusal yaşam açısından “uğurlu” kabul edildiğini de gösterir. Formül, kişinin kariyerinin tanrısal koruma altında gerçekleştiğini ima edebilse de, esas olarak yazıtın kamusal ve törensel niteliğini vurgulayan geleneksel bir epigrafik giriş olarak değerlendirilmelidir.
“kamusal onurlandırmanın uğurlu bir eylem sayılması”
“Tykhe’nin gözetimi”
“kent refahı ile ilişki”
Roma kent kültürüyle uyumludur.
"Birinci arkhon” ve Zeus Olympios’un rahibi;
Klaudios Tineios Asklepiodotos
Bir yurttaşın görevlerini ve erdemlerini onurlandıran bu yazıttan anlaşıldığı üzere; yerel elitler, hem idari hem dini hem de kültürel sorumluluklar üstlenerek kent ile Roma imparatorluk sistemi arasındaki bağı kuruyordu.
Yazıtta onurlandırılan kişi Klaudios Tineios Asklepiodotos’tur. Yazıtta sıralanan görevleri arasında:
• Gymnasiarchos → gençliğin eğitimi ve gymnasion düzeninden sorumlu görevli
• Agoranomos → çarşı ve pazar düzenini denetleyen görevli
• Grammateus → yazman / sekreter
• Argyrotamias → kent gelirlerinden sorumlu hazine görevlisi
• Birinci arkhon → kentin önde gelen yönetim makamlarından biri
• Zeus Olympios’un rahibi → imparatorluk dönemi dinsel yaşamında önemli bir rahiplik görevi
yer almaktadır.
Yazıtta ayrıca, imparatorların ve kutsal orduların karşılanıp uğurlanmasına ilişkin hizmetler de vurgulanır. Bu durum, kentin Roma imparatorluk düzeniyle kurduğu kamusal ve törensel ilişkiyi göstermektedir.
Asklepiodotos’un üstlendiği görevler, Roma İmparatorluk Dönemi’nde yerel elitlerin yalnızca yönetimsel değil; aynı zamanda dinsel, törensel ve kültürel yaşamın da taşıyıcıları olduğunu ortaya koymaktadır.
Bu yazıt, Konuralp’in (Prusias ad Hypium) MS 3. yüzyılda gelişmiş bir polis (kent) organizasyonuna sahip olduğunu göstermektedir.
Yazıtta geçen görevler ve unvanlar; kentte agora, gymnasion ve Zeus Olympios kültü etrafında şekillenen kamusal yaşamın varlığına işaret etmektedir. Ayrıca, imparatorların ve kutsal orduların karşılanıp uğurlanmasına ilişkin ifadeler, kentin Roma imparatorluk sistemiyle törensel ve politik bağlarını ortaya koymaktadır.
Metinde geçen zeytin gelirlerine ilişkin hazine görevi ise, zeytinin kent ekonomisinde önemli bir gelir kaynağı olduğunu düşündürmektedir.
Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde, Prusias ad Hypium’un MS 3. yüzyılda güçlü bir yerel elit yapısına, gelişmiş kamusal kurumlara ve imparator kültüyle ilişkili canlı bir kent yaşamına sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Uyum Birlikleri - Kabile Örgütlenmesi
Epigrafik verilere göre Prusias ad Hypium’da, “birinci arkhon” ve Zeus Olympios’un rahibi olan Kl(audios) Tineios Asklepiodotos döneminde en az 12 kabile örgütlenmesi bulunmaktaydı:
Sebastene
Thebaide
Germanike
Faustiniane
Sabinian
Dionysiade
Tiberiane
Prusiade
Hadriane
Megaride
Iuliane
Antoniane.
Bu kabile sistemi, antik Yunan polis geleneğinden gelen kentsel örgütlenmenin Roma İmparatorluk Dönemi’nde de sürdüğünü göstermektedir.
Kabile adlarında imparatorluk ailesine yapılan göndermeler (Sebastene, Hadriane, Antoniane, Faustiniane, Iuliane vb.), kentin Roma imparatorluk ideolojisiyle kurduğu güçlü bağı ortaya koymaktadır. Buna karşılık Megaride ve Prusiade gibi adlar ise yerel ve Helenistik kimlik öğelerinin korunduğunu düşündürmektedir.
Kabile temsilcilerinin birlikte anılması, kent yaşamında uyum, ortak aidiyet ve kamusal birlik fikrinin önemsendiğine işaret etmektedir.
Bu yapı, Prusias ad Hypium’un hem Yunan polis geleneğini sürdüren hem de Roma imparatorluk sistemiyle bütünleşmiş çok katmanlı bir kent kimliği taşıdığını göstermektedir. (Walter Ameling, 1985)
Sonuç
Bu yazıt, Konuralp’in (Prusias ad Hypium) yalnızca bir arkeolojik alan ya da antik tiyatrodan ibaret olmadığını; gelişmiş kamusal kurumlara, toplumsal örgütlenmeye ve güçlü bir kent kimliğine sahip canlı bir şehir olduğunu göstermektedir. Yazıtta geçen görevler ve unvanlar; agora, gymnasion ve Zeus Olympios kültü etrafında şekillenen kamusal yaşamın varlığına işaret etmektedir. İmparatorların ve kutsal orduların karşılanıp uğurlanmasına ilişkin ifadeler ise, Prusias ad Hypium’un Roma İmparatorluk sistemiyle doğrudan ilişkili törensel ve politik bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Kabile düzeni, dinsel görevler ve yerel elitlerin onurlandırılması; kentin hem Roma dünyasıyla bütünleştiğini hem de Yunan polis geleneğini sürdürdüğünü göstermektedir. Yerel elitler, kent içindeki idari ve dinsel görevlerle imparatorluk düzeyindeki sorumlulukları bir araya getirerek, hem Roma’ya bağlılık hem de kentlerine hizmet üzerinden toplumsal prestij kazanmaktaydı.
Bu yönüyle Prusias ad Hypium, MS 3. yüzyılda çok katmanlı kimliğini koruyan, yerel geleneklerle Roma imparatorluk kültürünü bir arada taşıyan gelişmiş bir kent görünümü sunmaktadır.
Kaynak
Walter Ameling, 1985, Prusias ad Hypium
Yorumlar